ԴԻՏԱՐԿՈՒՄՆԵՐ ՀԱԿՈԲ ՊԱՐՈՆՅԱՆԻ «ՔԱՂԱՔԱՎԱՐՈՒԹՅԱՆ ՎՆԱՍՆԵՐԸ» ՆՈՎԵԼԱՇԱՐԻ ԱՆԳԼԵՐԵՆ ԹԱՐԳՄԱՆՈՒԹՅԱՆ ՎԵՐԱԲԵՐՅԱԼ
DOI-:
https://doi.org/10.24234/journalforarmenianstudies.v1i64.90Հիմնաբառեր-:
Հակոբ Պարոնյան, «Քաղաքավարության վնասները», նովելաշար, անգլերեն թարգմանություն, Ջեք Անդրեասյան, համարժեքություն, բնագիր - թիրախ տեքստեր, փոխանցում, երգիծանքՎերացական
Հանճարեղ երգիծաբան Հակոբ Պարոնյանի (1843-1891) ստեղծագործության որոշ գլուխգործոցներ վաղուց թարգմանվել են տարբեր լեզուներով և նրա անունը ճանաչելի դարձրել շատ երկրներում։ Անգամ հեռավոր մայրցամաքից են լսվել դրվատալից խոսքեր՝ անչափ կարևոր փոքր ժողովրդի մեծ մշակույթի համար։ Այսպես, օրինակ, Բոստոնում անգլերենով հրատարակված «Պաղտասար աղբար»-ի առաջաբանում խոսելով հայ գրողի երգիծանքի ուժի և ազդեցության մասին՝ ամերիկացի արվեստագետ Ալբերտ Լանգն ընդհանրացրել է. «Հակոբ Պարոնյանի հումորը և սատիրան բոլոր երկրներինն է ու ժողովուրդներինը» (Baronian H., 1933)։ Նույն արձագանքն է լսվել նաև Եվրոպայից։ «Հակոբ Պարոնյանի երգիծանքը չափազանց կենսունակ է,- նշել է Ֆրեդերիկ Ֆեյդին.- նրա կերպարները, բնականաբար, կրելով ժամանակի և տեղի շունչը, միաժամանակ համամարդկային են» (Feydit F., 1961)։
Հիրավի, արվեստի մեծագույն երկերն անմահ են, իսկ հանճարը, ինչպես իրավացիորեն նկատել է Պարոնյանը, չի ճանաչում ազգային ու կրոնական սահմաններ. «Հանճարի ծնունդ եղող բանաստեղծություն մը լավ ընդունելություն կը գտնե Անգղիայեն, որչափ ալ անոր հեղինակն սլավ ըլլա» (Պարոնյան Հ., 1964, հ.2)։ Իսկ հանճարի անունը հայրենիքից դուրս լսելի դարձնելու համար առաջին հերթին կարևորվում է հաջողված թարգմանության դերը։
Եվ ահա սույն հոդվածը նվիրված է Պարոնյանի բազմաբնույթ ու բազմաժանր ստեղծագործության մի ինքնատիպ մասը կազմող «Քաղաքավարության վնասները» նովելաշարի (1886-1887) անգլերեն թարգմանության (Baronian H., 1983) ուսումնասիրությանը։ Այն կատարել է Ջեք (Արտավազդ) Անդրեասյանը (1920-2009)։
Հայերենից անգլերեն թարգմանված տեքստերի համեմատության ընթացքում, ցավոք, ակնառու են բազմաթիվ բացթողումներ, տեքստային անհամապատասխանություններ, անգամ քմահաճ, սխալ և անհասկանալի փոխանցումներ։ Մի խոսքով, արդեն տասնամյակներ մեր առջև է, մեղմ ասած, ոչ այնքան հաջողված թարգմանություն։ Ի տարբերություն Պարոնյանի մյուս գործերի՝ Երվանդ Մկրտչյանի կողմից կատարված լրջմիտ թարգմանությունների («Պաղտասար աղբար» (Baronian H., 1933), «Մեծապատիվ մուրացկանները») (Baronian H., 1930)՝ այս դեպքում անգլախոս ընթերցողի համար չեն ապահովվել հայ գրողի երգիծանքի ազդեցիկ ուժի և բարձր արվեստի զգացողությունը։ Հոդվածագիրն ըստ հարկի առաջարկում է սեփական թարգմանությունները՝ նկատի ունենալով բնագրի համապատասխան հատվածների անգլերեն համարժեքների ոչ միայն բացակայությունները, այլև դրանց պարզապես անհասկանալի անտեսումները:
Հղումներ
Paronyan H. (1964), Yerkeri zhogh. tas@ hatorov /Collection of works in ten volumes/, v. 2, Yerevan, NAS RA public.
Paronyan H. (1964), Yerkeri zhogh. tas@ hatorov /Collection of works in ten volumes/, v. 3, Yerevan, NAS RA public.
Ba¬ronian H. (1930), Gentlemen Beggars. A comedy in five acts. Transl. by Ervant D. Me¬ger¬ditchian. Van press, Bos¬ton.
Ba¬ronian H. (1933), Uncle Balthazar. A comedy in three acts. Transl. by Ervant D. Me¬ger¬ditchian. Van press, Bos¬ton.
Ba¬ronian H. (1983), The Perils of Politeness, Trans. by Jack Antreassian, Ashod press, New York.
Chomsky N. (1965), Aspects of the theory of syntax, Cambridge Mass. MIT press.
Feydit F. (1961), Cahiers de littérature arménienne. N IV. La Comédie et la Satire en Arménie BARONIAN ET ODIAN. Venise – Saint Lazare.
Munday J. (2008), Introducing Translation Studies: Theories and Applications, 2nd E¬dition, Routledge, London, p 185.
Nergaard, S. and Arduini S. (2022), “Translation: A New Paradigm”. Translation. A Transdis¬ciplinary Journal, vol. 1, no. 01, Mar.
Newmark P. (1988), A Textbook of Translation, Prentice Hall Longman ELT, New Jersey.
Pym A. (2014), Exploring Translation Theories, 2nd edition, London, p 159.
##submission.downloads##
Հրապարակված
Թողարկում
Բաժին
Արտոնագհր
Copyright (c) 2024 Հեղինակ և ամսագիր
Այս աշխատանքն արտոնագրված է որպես a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.
