ԱՇԽԱՐՀԱՔԱՂԱՔԱԿԱՆ ՈՒԺԱՅԻՆ ՀԱՐԱԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՎԵՐԱՓՈԽՈՒՄԸ ՀԱՐԱՎԱՅԻՆ ԿՈՎԿԱՍՈՒՄ ՌՈՒՍԱՍՏԱՆԻ ԵՎ ՆԱՏՕ/ԵՄ ՄՐՑԱԿՑՈՒԹՅԱՆ ՀԱՄԱՏԵՔՍՏՈՒՄ
DOI-:
https://doi.org/10.24234/journalforarmenianstudies.v2i73.254Հիմնաբառեր-:
Հարավային Կովկաս, ՆԱՏՕ, Ռուսաստան, ռազմավարություն, աշխարհաքաղաքական շահեր, ինտեգրացիոն գործընթացներ, շահերի բախումՎերացական
Սույն հոդվածն անդրադառնում է Հարավային Կովկասում Ռուսաստանի և ՆԱՏՕ/ԵՄ-ի միջև առկա աշխարհաքաղաքական ուժային հարաբերությունների մրցակցությանը՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով ինտեգրացիոն գործընթացներին և էներգետիկ անվտանգությանը: Մասնավորապես վերլուծվում են ռազմավարական փաստաթղթերում տեղ գտած ՆԱՏՕ-ի մոտեցումները և շահերի բախման կետերը Հարավային Կովկասում: Հետազոտության մեջ հիմնավորվում է, որ Ռուսաստանն իր ազդեցությունն ապահովում է ինչպես երկկողմ հարաբերությունների, այնպես էլ բազմակողմ կառույցների, մասնավորապես՝ ՀԱՊԿ-ի միջոցով: Միևնույն ժամանակ, ՆԱՏՕ-ն տարածաշրջանում կիրառում է բազմաշերտ ու դինամիկ մոտեցում (օրինակ՝ «Գործընկերություն հանուն խաղաղության» ծրագիրը), որի ուսումնասիրությունը կարևոր է տարածաշրջանային արդի զարգացումներն ու միջազգային հարաբերությունների միտումները հասկանալու համար:
Հետազոտության նորույթը պայմանավորված է նրանով, որ ուժային հավասարակշռության վերափոխումը դիտարկվում է նեոռեալիստական վերլուծական շրջանակում՝ հինգ փոխկապակցված գործոնների (ռազմական ներկայություն, դաշինքների վերակազմավորում, էներգատրանսպորտային միջանցքներ, բազմավեկտորություն և գլոբալ ճգնաժամեր) համադրմամբ: Վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ հատկապես Ուկրաինական պատերազմից հետո Ռուսաստանի ռեսուրսային սահմանափակումներն ու Արևմուտքի ակտիվացումը խորացրել են մրցակցային դինամիկան՝ ձևավորելով բազմաբևեռ միջավայր, որտեղ Հարավային Կովկասի երեք պետությունները (Վրաստան, Ադրբեջան, Հայաստան) դրսևորում են էականորեն տարբերակված ռազմավարական վարքագիծ:
Հոդվածում այս երկու կառույցների համեմատական վերլուծությունների հիման վրա հանգում ենք այն եզրակացության, որ Հայաստանի Հանրապետության անվտանգային համակարգը՝ համադրելով պետական և տարածաշրջանային իրողությունները, սեփական անվտանգային ճարտարապետությունը պետք է կառուցի առկա շահերի համադրմամբ և արտաքին քաղաքականության դիվերսիֆիկացմամբ:
Հղումներ
Ghevondyan A. (2018), HH-NATO' gorc'akcowt'yan dern ow nshanakowt'yowny' HH r'azmaqaghaqakan anvtangowt'yan apahovman hamateqstowm /The Role and Significance of RA-NATO Cooperation in the Context of Ensuring the Military-Political Security of the RA/, Bulletin of Yerevan University: International Relations, Political Science, No. 3 (27), Yerevan, YSU Publishing House, pp. 39–46.
Margaryan M. (2023), Haravayin Kovkasy' erbeq chi eghel Hyowsisatlantyan dashinqi owshadrowt'yan kentronowm /The South Caucasus Has Never Been in the Focus of the North Atlantic Alliance, Armenpress, available at/: https://armenpress.am/hy/article/1114327
Poghossyan A. H. (2026), R'D r'azmakan nerkayowt'yan iravaqaghaqakan himqer, mijazgayin paymanagrer & r'azmakayanneri dowrsberman gorc'y'nt'acnery' Haravayin Kovkasowm /Legal and Political Grounds of RF Military Presence, International Treaties and the Process of Withdrawal of Military Bases in the South Caucasus/, Region and the World, Vol. XVII, No. 2 (63), Yerevan, PSIRCSRC, pp. 58–65.
Pashinyan N. (2024), Video: Aknkalowm enq mijazgayin hanrowt'yan, ayd t'vowm՝ NATO'-i hastatakam ajakcowt'yowny' Hayastani & Adrbejani mij& xaghaghowt'yan gorc'y'nt'acin /We Expect the Firm Support of the International Community, Including NATO, for the Peace Process Between Armenia and Azerbaijan/, A1plus, available at: https://www.a1plus.am/hy/article/470071
Zakharova M. (2022), Ofitsial'nyy predstavitel' MID RF zayavila: Rossiya uchityvala plany NATO pri podgotovke kontseptsii vneshney politiki /Official Representative of the Russian Foreign Ministry Stated: Russia Took NATO's Plans into Account when Preparing the Foreign Policy Concept/, Vedomosti, available at:/ https://www.vedomosti.ru/politics/news/2022/12/23/956785-rossiya-uchitivala-nato
Kornilov A. (2025), RF prizyvayet strany Yuzhnogo Kavkaza kriticheski podkhodit' k ucheniyam s NATO /The Russian Federation Urges South Caucasus Countries to Take a Critical Approach to Exercises with NATO, Rossiyskaya Gazeta, available at:/ https://rg.ru/2025/05/06/rossiia-prizyvaet-strany-iuzhnogo-kavkaza-kriticheski-podojti-k-ucheniiam-snato.html
Fenin K. (2026), Blokovoye razmyshleniye: v NATO ne gotovy otkazat'sya ot rasshireniya na vostok, odnako Vashington schitayet, chto al'yans ne dolzhen postoyanno uvelichivat'sya /Bloc Thinking: NATO is Not Ready to Abandon Eastern Expansion, but Washington Believes the Alliance Should Not Constantly Expand, Izvestia, available at:/ https://iz.ru/2053257/kirill-fenin/blokovoe-razmyshlenie-v-nato-ne-gotovy-otkazatsia-ot-rasshireniia-na-vostok
Iskandarov K., Simons G., Gawliczek P. (2019), The South Caucasus: Stage for a ‘New Great Game’ between NATO and Russia?, Connections: The Quarterly Journal, Vol. 18, No. 2/3 (Summer-Fall), pp. 23–40. DOI: https://doi.org/10.11610/Connections.18.2-3.02
Jiráček M. (2025, November), Three eastern partnership neighbours in the South Caucasus. Retrieved from https://www.europarl.europa.eu/ftu/pdf/en/FTU_5.5.7.pdf
Kakachia K., Gurbanli N., Valiyev A., Sukiasyan N., Meissner H., Leitner J. (2024), Russia and the South Caucasus, Russian Analytical Digest, No. 322, ETH Zurich, DOI: https://doi.org/10.3929/ethz-b-000709021.
Kruessmann T. (2024), The “Russian factor”: implications for the EU’s policy in the Black Sea/Caucasus region. Southeast European and Black Sea Studies, № 24(3), 447–450.
Kintsurashvili E. (2024), Stoltenberg in the South Caucasus. NATO sees an opportunity in a region where the balance of power could shift. Retrieved from https://www.gmfus.org/news/stoltenberg-south-caucasus
Lampe F. (2023), Germany’s national security strategy 2023 (GNSS 2023). What does it mean for Europe? Retrieved from www.epc.eu/publication/Germanys-national-security-strategy-What-does-it-meanforEurope51f860/
Manukyan Z. (2024), Russia’s Foreign Policy in the South Caucasus in the Context of Increasing New Regional Competition. Journal of Political Science: Bulletin of Yerevan University, 3(8), VOL. 3, № 2 (8), September, 28-41. https://doi.org/10.46991/JOPS/2024.3.8.028
Mearsheimer J. (2001), The Tragedy of Great Power Politics. New York, W. W. Norton & Company.
Morgenthau H. (2006), Politics Among Nations: The Struggle for Power and Peace. 7th Edition. New York, McGraw-Hill Education.
National Security Strategy (NSS) (2022, October), Page 39. Retrieved from https://bidenwhitehouse.archives.gov/wp-content/uploads/2022/11/8-NovemberCombined-PDF-for-Upload.pdf
National Strategic Review (NSR) (2022), Article 164, page 45. Retrieved from https://www.sgdsn.gouv.fr/files/files/rns-uk-20221202.pdf
Rutten M. (2025), Secretary General Annual Report, page 45. Retrieved from https://www.nato.int/content/dam/nato/webready/documents/publications-and-reports/annual-reports/sgar25-en.pdf
Waltz K. (1979), Theory of International Politics. Reading, Massachusetts: Addison-Wesley Publishing Compa.
##submission.downloads##
Հրապարակված
Թողարկում
Բաժին
Արտոնագհր
Copyright (c) 2026 Artyom Poghosyan

Այս աշխատանքն արտոնագրված է որպես a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.