Լուի Արագոնի, Անդրե Բրետոնի, Անտոնին Արտոյի և Հենրիկ Էդոյանի ստեղծագործությունները սյուրռեալիզմի տեսանկյունից
DOI-:
https://doi.org/10.24234/journalforarmenianstudies.v4i71.207Հիմնաբառեր-:
սյուրռեալիզմ, պոեզիա, քննադատություն, փիլիսոփայություն, հիշողություն, ապրում, տրանսդիսցիպլինարություն, գեղագիտական ապստամբություն, ենթագիտակցության, աբսուրդի և գոյաբանական ըմբռնումներՎերացական
Հոդվածը ներկայացնում է Լուի Արագոնի, Անդրե Բրետոնի, Անտոնեն Արտոյի և Հենրիկ Էդոյանի ստեղծագործությունների համեմատական վերլուծությունը՝ սյուրռեալիզմի գեղագիտական, փիլիսոփայական և պատմամշակութային տեսանկյուններից։ Ֆրանսիական սյուրռեալիզմը դիտարկվում է որպես 20-րդ դարի այն շարժումը, որը ձևավորվեց դադաիզմի ապստամբությունից և հստակ քայլերն ուղղեց մարդու գիտակցության սահմանները կոտրելուն՝ բացահայտելով ենթագիտակցության, երազի, աբսուրդի և անգիտակցականի ստեղծագործական ուժը։ Արագոնը, Բրետոնը և Արտոն ձգտել են ազատագրել բանականությունը և արվեստը սոցիալական ու բարոյական սահմանափակումներից՝ պոեզիան դարձնելով հոգեկան ինքնաբուխ դրսևորման հարթություն։ Նրանց ստեղծագործություններում երևում է մարդու ներքին աշխարհի, ցավի և զգացմունքների բախումը արտաքին իրականության հետ։ Բրետոնը և Արագոնը պոեզիան տեսնում են որպես ազատության և սիրո մետաֆիզիկական տարածք, իսկ Արտոն՝ որպես լեզվի, մարմնի և գիտակցության ապամոնտաժման դաշտ։
Հենրիկ Էդոյանի պոեզիան հայ ժամանակակից գրականության համատեքստում ներկայացնում է սյուրռեալիզմի փիլիսոփայական ժառանգության ինքնատիպ շարունակությունը։ Նա արևմտյան ավանգարդիզմի գեղագիտական սկզբունքները զուգորդում է հայկական պատմական հիշողության, գոյաբանական մտածողության և ազգային ինքնության հետ։ Էդոյանի բանաստեղծություններում երազն ու իրականությունը միաձուլվում են՝ դառնալով հիշողության, ցավի և գոյության որոնման տարածքներ։ Նրա մոտ սյուրռեալիզմը դադարում է լինել ուղղություն և վերածվում է հոգևոր փորձառության, ներքին դիմադրության և պատմական վերապրման ձևի։
Հոդվածը եզրակացնում է, որ թե՛ ֆրանսիական սյուրռեալիստներն իրենց հեղափոխական գեղագիտությամբ, թե՛ Հենրիկ Էդոյանը՝ իր էքզիստենցիալ և ազգային մեկնաբանությամբ, պոեզիան դիտարկել են որպես սահմանների հաղթահարման և ներքին ազատության բացահայտման ճանապարհ։ Պոեզիան նրանց համար դառնում է ինքնության և հիշողության նոր ձևակերպման միջոց, որտեղ միախառնվում են ենթագիտակցությունը, երազը և մարդկային գոյության փիլիսոփայական ընկալումները։
Հղումներ
Abrahamyan S. (2020), Ardi hay poyeziayi geghagitakan hamakargy / The aesthetic system of modern Armenian poetry/, Yerevan, «Armav» publishing house.
Avanesyan A. (2017), Ankakhut’yan poyezian /The poetry of independence/, Yerevan, «Armav» publishing house.
Grigoryan S. (2002), Banasirut’yun yev banavech /Philology and debate/, Yerevan, «Zangak֊97» publishing house.
Edoyan H. (2001), Isk yet’e voskin zhangotvo?wm E /What if gold rusts?/, Postscript, Yerevan:
Edoyan H. (2000-2020), Yerku yerazner yev ayl banasteghtsut’yunner, Yerevan, Literary press.
Edoyan H. (2009), Sharzhum depi havasarakshrrut’yun /Movement towards balance/, Yerevan, «Sargis Khach’ents’-P’rint’info» publishing house:
Brutyan G. (1972), P’ilisop’ayut’yun yev lezu /Philosophy and language/ Yerevan.
Artaud A. (1938), Le Théâtre et son double. Gallimard.
Aragon L. (1941), Le Crève-Cœur. Gallimard.
Breton A. (1924), Manifeste du surréalisme. Éditions du Sagittaire.
Breton, A. (1964), Nadja, Éditions Gallimard.
Reynaud-Paligot, C. (1994), “Histoire politique du mouvement surréaliste (1919-1969)”, Les Cahiers du Centre de Recherches Historiques.
Կայքեր
https://www.cultural.am/hy/2020-03-06-09-14-27/grakanutyun/123-hetgrutyun-grqic
https://granish.org/henrik-edoyan-poems/
https://fr.wikisource.org/wiki/Le_th%C3%A9%C3%A2tre_et_son_double/Texte_entier
https://granish.org/maynak-ory/
https://insoumisduboutdumonde.jimdofree.com/2019/06/26/front-rouge-po%C3%A8me-de-loui-aragon/
https://pandor.u-bourgogne.fr/pleade/functions/ead/detached/BMP/brb5741.pdf
##submission.downloads##
Հրապարակված
Թողարկում
Բաժին
Արտոնագհր
Copyright (c) 2026 Karen Khurshudyan
Այս աշխատանքն արտոնագրված է որպես a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.
