18-րդ դարի առաջին կեսին Վենետիկում տպագրված աշխարհաբար գրքերի լեզվական բնութագիրը
DOI-:
https://doi.org/10.24234/journalforarmenianstudies.v4i71.205Հիմնաբառեր-:
18-րդ դար, Մխ. Սեբաստացի, տպագիր գիրք, արևելյան և արևմտյան բարբառներ, աշխարհաբար, հնչյունական համակարգ, բառապաշար, ձևաբանական համակարգի առանձնահատկություններՎերացական
Սույն հոդվածը նվիրված է 18-րդ դարի առաջին կեսին Վենետիկում տպագրված աշխարհաբար գրքերի լեզվական համակարգի քննությանը: «Դուռն քերականութեան աշխարհաբառ լեզուին հայոց», «Գիրք քրիստոնէականի վարդապետութեան» գրքերը մեծ դեր են ունեցել հայ տպագրության, նաև հայոց լեզվի պատմության մեջ: Մխ. Սեբաստացին իր գիտական, ուսումնական նպատակներն իրագործելու համար դրանք գրել է ժողովրդին հասկանալի՝ աշխարհաբար լեզվով՝ արտահայտելով վաղ արևմտահայ աշխարհաբարի լեզվական համակարգի տարբեր իրողություններ:
Հոդվածում քննել ենք վերոնշյալ երկերի հնչյունական համակարգի, բառապաշարի առանձնահատկությունները, ուսումնասիրել ենք ձևաբանական համակարգի տարբեր իրողություններ՝ հոլովակազմություն, հոդառություն, հոգնակիակազմություն, խոնարհում: Ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ սույն գրքերի լեզվական համակարգին հատուկ են արևմտյան բարբառներին, արևմտահայերենին բնորոշ իրողություններ: Թեև քննվող երկերում շարունակում են գրաբարյան կազմություններ հանդիպել, կան արևելյան բարբառներին, արևելահայերենին հատուկ լեզվական որոշ երևույթներ, սակայն երկերի լեզուն կարելի է բնութագրել որպես վաղ արևմտահայ աշխարհաբարի արտահայտություն:
Հղումներ
Abrahamyan A. (1953), Hayereni derbaynerë ew nranc‘ jevabanakan nšanakut‘yunë /Participles of the Armenian Language and Their Morphological Significance/, Yerevan, Publishing House of the Academy of Sciences of the Armenian SSR.
Acharyan H. (1951), Hayocʿ lezvi patmutʿyun /History of the Armenian Language/, Part II, Yerevan, State Publishing House.
Acharyan H. (1954), Liakatar kʿerakanutʿyun hayocʿ lezvi hamematutʿyamb 562 lezuneri /Complete Grammar of the Armenian Language in Comparison with 562 Languages/, Vol. IV, Part B, Yerevan, Academy of Sciences of the Armenian SSR Press.
Davtyan H. (1963), Ašxarhabar girkë hay tpagrutʿyan skzbic‘ minčʿev 1850 tʿvakanë /The Modern Armenian (Ashkharabar) Book from the Beginning of Armenian Printing to 1850/, Yerevan, State Republican Library named after Alexander Myasnikyan, Armenian SSR. URL: https://haygirk.nla.am/upload/1941-/ashxarhabar_girq@_1964_ocr.pdf.
Devrikyan V. (2016), Hay girkë ašxarhi xačmeruknerum, masn G, Surb Ġazaricʿ Surb Eǰmiacin (18-rd dar) /The Armenian Book at the Crossroads of the World, Part 5: From San Lazzaro to Holy Etchmiadzin (18th Century)/, Yerevan, Zangak Publishing.
Gasparyan M. (1960), Mesropyan aybbenarannerë ŽE–ŽË darerum /Mesropyan Alphabets in the 15th–18th Centuries/, Etchmiadzin, No. 8, p. 34-42. Etchmiadzin, Publishing House of the of the Patriarchal See of Holy Etchmiadzin.
Gharibyan A. (1953), Hay barbaṙagitutʿyun: Hnčyunabanutʿyun ew jevabanutʿyun /Armenian Dialectology: Phonology and Morphology/, Yerevan, State Pedagogical Institute of the Armenian SSR. URL: https://arar.sci.am/Content/281966/Barbaragitytyun.pdf.
Ishkhanyan R. (1979), Nor grakan hayerenë XVII–XVIII dd. /Modern Literary Armenian in the 17th–18th Centuries/, Yerevan, Yerevan State University Press.
Ishkhanyan R. (1981), Hay girkë 1512–1920 /The Armenian Book, 1512–1920/, Yerevan, Publishing House of the Academy of Sciences of the Armenian SSR.
Sebastatsi M. (1727), Duṙn k’erakanut‘ean ašxarhabar lezuin hayoc‘ /The Door of Grammar of the Modern Armenian Language/, Venice, Antonio Bortoli press.
Sebastatsi M. (1727), Girk‘ k‘ristoneakani vardapetut‘ean, šaradrec‘eal ašxarhabaṙiw lezuaw… ënd vorum ew yergk‘ taġic‘ /The Book of Christian Doctrine, Composed in the Modern Armenian Language… Including also Songs of Hymns/, Venice: Antonio Bortoli Press.
Stepanyan H. (2001), Hayataṙ tʿurkeren grakanutʿyunë /Armenian-Script Turkish Literature/, Yerevan, Yerevan State University Press.
##submission.downloads##
Հրապարակված
Թողարկում
Բաժին
Արտոնագհր
Copyright (c) 2026 Tamara Poghosyan
Այս աշխատանքն արտոնագրված է որպես a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.
