ԱՆԿԱԽՈՒԹՅԱՆ ՇՐՋԱՆԻ ՀԱՅ ԲԱՆԱՍՏԵՂԾՈՒԹՅԱՆ ՏԱՂԱՉԱՓԱԿԱՆ ՁԵՎԵՐ ՈՒ ԶԱՐԳԱՑՄԱՆ ՄԻՏՈՒՄՆԵՐԸ
DOI-:
https://doi.org/10.24234/journalforarmenianstudies.v2i65.104Հիմնաբառեր-:
անկախության շրջանի հայ պոեզիա, ազատ ոտանավոր, բանաստեղծական ռիթմ, անհանգ վեռլիբր, բառային կրկնություններ, բազմաշաղկապություն, վանկական ոտանավոր, պոեզիայի «ազատականացում», կարճ տողեր, համաշեշտ ոտանավորՎերացական
Հոդվածում քննության է առնված աննկախության շրջանի հայ պոեզիայի տաղաչափությունը, որն աչքի է ընկնում զարգացման հետաքրքիր միտումներով։ Այդ շրջանում դեռևս շարունակում էր ստեղծագործել 1960-70-ական թթ. ասպարեզ իջած բանաստեղծների սերունդը (Հովհ. Գրիգորյան, Հ. Էդոյան, Ա. Հարությունյան, Ա. Մարտիրոսյան, Հ. Սարուխան և ուրիշներ), նրանց կողքին հանդես են գալիս նոր և տաղանդավոր դեմքեր՝ իրենց ուրույն ասելիքով ու բանաստեղծական ձևի կառուցման նոր եղանակներով։
Այդ շրջանի պոեզիայում հատկապես լայն տարածում է ստանում ազատ ոտանավորը (վեռլիբրը)։ Բանաստեղծական այդ ձևի մեջ իր ուրույն և ինքնատիպ խոսքն է ասել Հովհաննես Գրիգորյանը, որի ստեղծագործությունը ուղենիշ դարձավ գրական նոր սերնդի համար։ Ազատ ոտանավորն սկսեցին կիրառել նաև վանկական ավանդական չափերին նախապատվություն տվող մի շարք բանաստեղծներ (Արտաշես Ղազարյան, Արմեն Մարտիրոսյան և ուրիշներ)։ Առհասարակ տպավորություն է ստեղծվում, որ ազատ ոտանավորի տարերքն իրեն էր ենթարկում նաև վանկական բանաստեղծությունը՝ ձևավորելով անցումային, միջանկյալ ձևեր։ Այդպիսին է, օրինակ, Դավիթ Հովհաննեսի պոեզիան։
Վերջին տասնամյակներին հետաքրքիր տեղաշարժեր են տեղի ունենում նաև մաքուր վանկական ոտանավորի տիրույթում. աննախադեպ լայն կիրառություն են ստանում այնպիսի չափեր, տողերի այնպիսի զուգորդումներ, որոնք մեր նախորդ շրջանի պոեզիայում ընդունված չեն եղել կամ շատ հազվադեպ են կիրառվել։ Սա կապված է վեռլիբրի լայնածավալ «ներխուժման» հետ, և բնական է, որ վանկական ոտանավորը պետք է փորձեր ընդլայնել իր շրջանակները՝ հարմարվելով պոեզիայի համատարած «ազատականացմանը»։ Բանաստեղծներից շատերը կարծես փորձում են ջնջել վանկական ոտանավորի և վեռլիբրի խիստ սահմանները՝ միաձուլելով դրանց հնարավորությունները։
Համաշեշտ ոտանավորը, որը մեր պոեզիա էր մուտք գործել 20-րդ դարասկզբին, նոր սերնդի բանաստեղծների մոտ շարունակում է մնալ քնարական արտահայտչաձևերից մեկը, սակայն 1990-2000-ական թվականներին գրեթե լիովին դուրս են մղվում վանաշեշտական չափերը։ Այս կարևորագույն միտումները, որոնցով ներկայանում է արդի հայ պոեզիան, ձևավորում են նաև նրա հետագա զարգացման տեսլականը։
Հղումներ
“Grakan t'ert'” /“Grakan tert”/ (1970), nov. 6.
“Sovetakan grakanowt'yown” /“Sovetakan grakanutyum”/ (1971), vol. 1.
“Nor-Dar” (1999), HGM grakan-gegharvestakan amsagir, vol. 2.
“Nor-Dar” (2000), HGM grakan-gegharvestakan amsagir”, vol. 3.
“Nor-Dar” (2001),HGM grakan-gegharvestakan amsagir”, vol. 2.
“Nor-Dar” (2014), HGM grakan-gegharvestakan amsagir”, vol. 1-4.
Grigoryan V. (1991), Twshmarit, twshmarit em asowm /I’m telling you the truth/, Yerevan, “Nayiri”.
Edoyan H. (2006), P'oghoci bajhanvogh masowm, /In the divided part of the street/, Yerevan, “Apolon”.
Edoyan H. (1996), Qayler ev stverner /Steps and shadows/, Beirut, “Nor keanq”.
Hayrapetyan A. (2011), O'tar bar'eri bar'aran /Dictionary of foreign words/, Yerevan, Heghinakayin hrat.
Hovhannes D. (1996), Qronikon /Chronicon/, Yerevan, “Apolon”.
Ghazaryan A. (1998), Gisherva jham /The night time/, Yerevan, “Nor-Dar”.
Ghazaryan A. (2003), Narnjagujn arshipelag /Orange archipelago/, Yerevan, “Nor-Dar”.
Ghevond (2021), Heratsogh margaren /The departing prophet/, Yerevan, Hamahajkakan groghneri miutyan hrat..
Martirosyan A. (2005), Argelvac' ptowghy' /The forbidden fruit/, Yerevan, “HGM hrat.”.
Martirosyan A. (2001), Jhamergowt'yown /Liturgy/, Yerevan, “Nor-Dar”.
Martirosyan A. (2008), Nerashxarhi lr'owt'yown /Inner world silence/, Yerevan, “HGM hrat.”.
##submission.downloads##
Հրապարակված
Թողարկում
Բաժին
Արտոնագհր
Copyright (c) 2024 Հեղինակ և ամսագիր
Այս աշխատանքն արտոնագրված է որպես a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.
