19-ՐԴ ԴԱՐԻ ՀԱՅԿԱԿԱՆ ԱԶԳԱՅԻՆ ԶԱՐԹՈՆՔԸ՝ ԿՐԹԱԿԱՆ, ՄՇԱԿՈՒԹԱՅԻՆ ՈՒ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ ՀԱՐԹՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
DOI-:
https://doi.org/10.24234/journalforarmenianstudies.v2i73.260Հիմնաբառեր-:
19-րդ դար, վերածնունդ, ազգային զարթոնք, մտավորականություն, ինքնություն, կրթություն, մշակույթ, արժեքներՎերացական
19-րդ դարը հայ ժողովրդի պատմության մեջ առանձնահատուկ նշանակություն ունի՝ որպես ազգային զարթոնքի և համազգային վերածննդի շրջան։ Հայությունը, որը բաժանված էր Օսմանյան և Ռուսական կայսրությունների միջև, այս ժամանակաշրջանում սկսեց ձևավորել սեփական ազգային ինքնությունը, զարգացնել կրթությունը, մշակույթը և քաղաքական գիտակցությունը։ Այս գործընթացների արդյունքում ծնվեց այն շարժումը, որը հետագայում ստացավ «հայկական ազգային զարթոնք» կամ «Վերածնունդ» անունը և դարձավ հիմք հայ ժողովրդի ազգային-ազատագրական պայքարի և ժամանակակից ազգային ինքնագիտակցության ձևավորման համար։
Հոդվածը վերլուծում է զարթոնքի բազմաշերտ բնույթը՝ ընդգծելով կրթական, մշակութային և քաղաքական ոլորտների դերը ազգային ինքնագիտակցության ամրապնդման և համազգային նպատակների ձևավորման գործընթացում։ 19-րդ դարի ազգային շարժումները պայմանավորված էին ոչ միայն արտաքին պատմական գործոններով՝ օտարացվող վարչական ճնշումներով և սոցիալ-քաղաքական խնդիրներով, այլև ներքին վերափոխումներով՝ մտավորականության, եկեղեցու և մշակութային գործիչների ջանքերով։ Հոդվածը ցույց է տալիս, որ գիտելիքի, մշակույթի և կազմակերպված հասարակական գործունեության զարգացումը հանդես եկավ որպես ազգային առաջընթացի գլխավոր հենք։
Հոդվածը փաստում է, որ 19-րդ դարի հայկական ազգային զարթոնքը բազմաշերտ, համակողմանի և խորքային երևույթ էր, որը ստեղծեց նոր քաղաքական, մշակութային և կրթական իրականություն, ձևավորեց ժամանակակից հայկական ինքնագիտակցությունը և նախապատրաստեց այն գաղափարական ու կազմակերպական հիմքերը, որոնց վրա 20-րդ դարում կառուցվեց հայ անկախ պետականության վերականգնման գործընթացը։
Հղումներ
Աբրահամյան Մ. (2015), Դպրոցական և կրթական համակարգը 19-րդ դարում և 20-րդ դարի սկզբին, https://abrahamyanmarina.wordpress.com/
Գրիգորյան Վ. (2018), 19-րդ դարի հայ գրականության պատմություն, Սբ. Էջմիածին, https://etchmiadzinlibrary.am/hy/books/2018/19
Մելքոնյան Ա., Չոբանյան Պ., Սիմոնյան Ա. (2015), «Հայոց պատմություն 11» դասագիրք, Երևան, «Զանգակ» հրատ.։
Բարխուդարյան Վ., Մելքոնյան Ա. (2010), «Հայոց պատմություն» հատ. 4-րդ, Երևան, «Գիտություն» հրատ.։
Ազատ հանրագիտարան
https://hy.wikipedia.org/wiki/%D4%B3%D5%AC%D5%AD%D5%A1%D5%BE%D5%B8%D6%80_%D5%A7%D5%BB
##submission.downloads##
Հրապարակված
Թողարկում
Բաժին
Արտոնագհր
Copyright (c) 2026 Nairuhi Gevorgyan
Այս աշխատանքն արտոնագրված է որպես a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.
