ՀԱՅ-ԹԱԹԱՐԱԿԱՆ ԿՌԻՎՆԵՐԸ ՇԱՐՈՒՐ-ԴԱՐԱԼԱԳՅԱԶՈՒՄ (1905 Թ.)
DOI-:
https://doi.org/10.24234/journalforarmenianstudies.v2i73.255Հիմնաբառեր-:
Հայ-թաթարական կռիվներ, Շարուր, Դարալագյազ, Նիկոլ Դուման, Առյուծ Ավագ, Սեյդո Պողոս, ինքնապաշտպանություն։Վերացական
1905-1906 թթ. Այսրկովկասում տեղի ունեցան բուռն իրադարձություններ, որոնք որոշակի ժամանակահատվածում ողջ հայության ուշադրությունը սևեռեցին կովկասահայ խնդիրների վրա: Կողք կողքի ապրող հայ և թաթար բնակչության փոխհարաբերություններում կուտակված բազմազան խնդիրները, ցարական իշխանությունների հրահրիչ քաղաքականության շնորհիվ, դրսևորվեցին իրենց բոլոր երանգներով՝ օրակարգի գլխավոր հարց դարձնելով կովկասահայության գոյապայքարի և արդյունավետ ինքնապաշտպանության կազմակերպման հարցերը: Կովկասահայությունն այդ տարիներին ծանր, բայց պատ¬վավոր փորձության շրջան անցավ: Նա ունեցավ մարդկային ու նյութա¬կան ծանր կորուստներ, բայց ստացավ նաև ինքնավստահության և ազգային արժանապատվության անհրաժեշտ դասեր:
Հայ-թաթարական կռիվների բռնկման համար պատճառ հանդիսացան էթնիկական, քաղաքական, սոցիալ-տնտեսական, մշակութային, կրոնական և մի շարք այլ գործոններ (Ստեփանյան Գ․, 2021, Եղիազարյան Կ., 2025)։ Ակներև էր երկու ժողովուրդների մշակութային-քաղաքակրթական ձգտումների հակասությունը: Այս տարբերությունն առիթ է տվել որոշ տեսաբանների մինչև իսկ հայերին մեղադրելու իբրև թե հայ նացիոնալիստները միայն հայ ժողովրդի մասին են մտածել և չեն զբաղվել նաև հարևան թուրքերի կրթությամբ ու դաստիարակությամբ (Թարխանյան Գ․, 2002): Կռիվները բացի Բաքվից, տարածվեցին նաև Երևանի նահանգի տարբեր գավառներում: Կռիվներից անմասն չմնաց նաև Շարուր-Դարալագյազը։
Հղումներ
A-Do (1907), Hay-towrqakan yndharowmy' Kovkasowm /Armenian-Turkish Conflict in the Caucasus/, Yerevan, Published by Ayvazyantsi and Nazaryan.։ https://www.academia.edu
Anonymous D. (1926), Rowsahayeri hasarakakan zargacowmy' /The Social Development of Russian Armenians/, Vol. Three, Venice, published by S. Ghazar.
Asdvadsatrian A. (1938), Mi ej hay-towrqakan yndharowmneri patmowtyownic /A page from the history of Armenian-Turkish clashes/, "Hayrenik" magazine, Boston, June, No. 8, pp. 120-130, August, No. 8, p. 134. N 10, pp. 132-143:
Aramayis (1907), Mi qani glowx hay-towrqakan yndharowmneric /A Few Chapters from the Armenian-Turkish Conflicts/, Part 2, Tiflis, published by Hermes.
Gevorgyan H. (2010), Azatagrakan payqari Kovkasyan twakaty /The Caucasian Front of the Liberation Struggle/, Yerevan, published by "Gevorg-Hrayr" LLC:
Gyulkhandanian A. (1933), Hay-tatarakan yndharowmnery Andrkovkasowm /Armenian-Tatar Conflicts in the Transcaucasus/, "Hayrenik" magazine, Boston, September, No. 11, pp. 154-159.
Devrikyan T. (2006), Hay-tatarakan baxowmnery /Armenian-Tatar clashes/, Yerevan, published by SIM.
Yeghiazaryan K. (2025), 1905-1906 t.t. hay-tatarakan krivneri pattwarneri qnnowtyown /1905-1906. An examination of the causes of the Armenian-Tatar wars/, ASPU Journal of Armenian Studies, No. 1 (68), pp. 141-159.
Tarkhanyan G. (2002), 1905-1906 t.t. hay-tatarakan krivneri pattwarnery & yntacqy /The Causes and Course of the Armenian-Tatar Battles in 1905-1906/, History. sciences. Candidate's degree defence, Yerevan. https://dspace.nla.am
Armenian Question Encyclopedia (1996) /ed. K. Khudaverdyan and others., Yerevan, ed. The Armenian Encyclopedia.
"Mshak" (1905), June, N 115. https://arar.sci.am
"Murch" (1905), July, N 7. , https://arar.sci.am
Materials for the History of the Armenian Revolutionary Federation Dashnaktsutyun (2007), ed. by D. E. Pambukian, vol. E, Beirut.
Who's who. The Armenians (2005) (biographical encyclopedia. in two volumes), the RA Editorial Committee, Edited by O.M. Ayvazyan (head editor) and others, Yerevan, Armenian Encyclopedia ed., issue 1, Abalyan-Gushchyan.
Rubeni A. (1905), Hay-towrqakan jarderi tntesakan-qaghaqakan pattwarnery /Economic and political causes of the Armenian-Turkish massacres/, "Murch", Tiflis, November-December, N 11-12, pp. 189-206.
Stepanyan G. (2021), Hayeri etnik ztowmneri & ceghaspanakan qaghaqakanowtyan iragorcman powlern Ar&elyan Aysrkovkasowm (XI-XX dd․), /The Stages of Implementation of the policy of ethnic cleansing and genocide of Armenians in the Eastern Ciscaucasus (11th-20th cc.) (Part II), Scientific Artsakh, № 2(9), 2021, pp. 15-38.
Papazian V. (1950), Im howshery /My Memories/, Vol. A, published by "Hayrenik" Publishing House, Boston. https://armunicat.nla.am
Farhad (Ohanjanian S.) (1943), Im yishatakarany /My Memories/, //"Hayrenik" Magazine, Boston, Sept.-Oct., No. 5, pp. 74-83. https://armunicat.nla.am
“Armenian Question Encyclopedia” (1991), /edited by K.S. Khudaverdyan (editor) and others, Yerevan.
##submission.downloads##
Հրապարակված
Թողարկում
Բաժին
Արտոնագհր
Copyright (c) 2026 Karine Yeghiazaryan; Knarik Petrosyan, Susanna Arakelyan

Այս աշխատանքն արտոնագրված է որպես a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.