ՀԱՅ-ԹԱԹԱՐԱԿԱՆ ԿՌԻՎՆԵՐԸ ՇԱՐՈՒՐ-ԴԱՐԱԼԱԳՅԱԶՈՒՄ (1905 Թ.)

##article.authors##

  • Կարինե Եղիազարյան ԵՊՀ
  • Քնարիկ Պետրոսյան ՀՀ ԳԱԱ Պատմության ինստիտուտ
  • Սուսաննա Առաքելյան ԵՊՀ

DOI-:

https://doi.org/10.24234/journalforarmenianstudies.v2i73.255

Հիմնաբառեր-:

Հայ-թաթարական կռիվներ, Շարուր, Դարալագյազ, Նիկոլ Դուման, Առյուծ Ավագ, Սեյդո Պողոս, ինքնապաշտպանություն։

Վերացական

1905-1906 թթ. Այսրկովկասում տեղի ունեցան բուռն իրադարձություններ, որոնք որոշակի ժամանակահատվածում ողջ հայության ուշադրությունը սևեռեցին կովկասահայ խնդիրների վրա: Կողք կողքի ապրող հայ և թաթար բնակչության փոխհարաբերություններում կուտակված բազմազան խնդիրները, ցարական իշխանությունների հրահրիչ քաղաքականության շնորհիվ, դրսևորվեցին իրենց բոլոր երանգներով՝ օրակարգի գլխավոր հարց դարձնելով կովկասահայության գոյապայքարի և արդյունավետ ինքնապաշտպանության կազմակերպման հարցերը: Կովկասահայությունն այդ տարիներին ծանր, բայց պատ¬վավոր փորձության շրջան անցավ: Նա ունեցավ մարդկային ու նյութա¬կան ծանր կորուստներ, բայց ստացավ նաև ինքնավստահության և ազգային արժանապատվության անհրաժեշտ դասեր:

Հայ-թաթարական կռիվների բռնկման համար պատճառ հանդիսացան էթնիկական, քաղաքական, սոցիալ-տնտեսական, մշակութային, կրոնական և մի շարք այլ գործոններ (Ստեփանյան Գ․, 2021, Եղիազարյան Կ., 2025)։ Ակներև էր երկու ժողովուրդների մշակութային-քաղաքակրթական ձգտումների հակասությունը: Այս տարբերությունն առիթ է տվել որոշ տեսաբանների մինչև իսկ հայերին մեղադրելու իբրև թե հայ նացիոնալիստները միայն հայ ժողովրդի մասին են մտածել և չեն զբաղվել նաև հարևան թուրքերի կրթությամբ ու դաստիարակությամբ (Թարխանյան Գ․, 2002): Կռիվները բացի Բաքվից, տարածվեցին նաև Երևանի նահանգի տարբեր գավառներում: Կռիվներից անմասն չմնաց նաև Շարուր-Դարալագյազը։

Հղումներ

A-Do (1907), Hay-towrqakan yndharowmy' Kovkasowm /Armenian-Turkish Conflict in the Caucasus/, Yerevan, Published by Ayvazyantsi and Nazaryan.։ https://www.academia.edu

Anonymous D. (1926), Rowsahayeri hasarakakan zargacowmy' /The Social Development of Russian Armenians/, Vol. Three, Venice, published by S. Ghazar.

Asdvadsatrian A. (1938), Mi ej hay-towrqakan yndharowmneri patmowtyownic /A page from the history of Armenian-Turkish clashes/, "Hayrenik" magazine, Boston, June, No. 8, pp. 120-130, August, No. 8, p. 134. N 10, pp. 132-143:

Aramayis (1907), Mi qani glowx hay-towrqakan yndharowmneric /A Few Chapters from the Armenian-Turkish Conflicts/, Part 2, Tiflis, published by Hermes.

Gevorgyan H. (2010), Azatagrakan payqari Kovkasyan twakaty /The Caucasian Front of the Liberation Struggle/, Yerevan, published by "Gevorg-Hrayr" LLC:

Gyulkhandanian A. (1933), Hay-tatarakan yndharowmnery Andrkovkasowm /Armenian-Tatar Conflicts in the Transcaucasus/, "Hayrenik" magazine, Boston, September, No. 11, pp. 154-159.

Devrikyan T. (2006), Hay-tatarakan baxowmnery /Armenian-Tatar clashes/, Yerevan, published by SIM.

Yeghiazaryan K. (2025), 1905-1906 t.t. hay-tatarakan krivneri pattwarneri qnnowtyown /1905-1906. An examination of the causes of the Armenian-Tatar wars/, ASPU Journal of Armenian Studies, No. 1 (68), pp. 141-159.

Tarkhanyan G. (2002), 1905-1906 t.t. hay-tatarakan krivneri pattwarnery & yntacqy /The Causes and Course of the Armenian-Tatar Battles in 1905-1906/, History. sciences. Candidate's degree defence, Yerevan. https://dspace.nla.am

Armenian Question Encyclopedia (1996) /ed. K. Khudaverdyan and others., Yerevan, ed. The Armenian Encyclopedia.

https://ivi.am

"Mshak" (1905), June, N 115. https://arar.sci.am

"Murch" (1905), July, N 7. , https://arar.sci.am

Materials for the History of the Armenian Revolutionary Federation Dashnaktsutyun (2007), ed. by D. E. Pambukian, vol. E, Beirut.

https://elibrary.am

Who's who. The Armenians (2005) (biographical encyclopedia. in two volumes), the RA Editorial Committee, Edited by O.M. Ayvazyan (head editor) and others, Yerevan, Armenian Encyclopedia ed., issue 1, Abalyan-Gushchyan.

https://armuicat.nla.am

Rubeni A. (1905), Hay-towrqakan jarderi tntesakan-qaghaqakan pattwarnery /Economic and political causes of the Armenian-Turkish massacres/, "Murch", Tiflis, November-December, N 11-12, pp. 189-206.

Stepanyan G. (2021), Hayeri etnik ztowmneri & ceghaspanakan qaghaqakanowtyan iragorcman powlern Ar&elyan Aysrkovkasowm (XI-XX dd․), /The Stages of Implementation of the policy of ethnic cleansing and genocide of Armenians in the Eastern Ciscaucasus (11th-20th cc.) (Part II), Scientific Artsakh, № 2(9), 2021, pp. 15-38.

Papazian V. (1950), Im howshery /My Memories/, Vol. A, published by "Hayrenik" Publishing House, Boston. https://armunicat.nla.am

Farhad (Ohanjanian S.) (1943), Im yishatakarany /My Memories/, //"Hayrenik" Magazine, Boston, Sept.-Oct., No. 5, pp. 74-83. https://armunicat.nla.am

“Armenian Question Encyclopedia” (1991), /edited by K.S. Khudaverdyan (editor) and others, Yerevan.

https://www.encyclopedia.ru

##submission.downloads##

Հրապարակված

2026-08-23

Թողարկում

Բաժին

Articles