The first steps of Soviet power’s struggle against the Armenian Apostolic Church
DOI:
https://doi.org/10.24234/journalforarmenianstudies.v3i70.192Keywords:
Soviet Russia, Soviet Armenia, anti-religious struggle, policy replication, property confiscation, early 1920sAbstract
Հոդվածը ներկայացնում է Խորհրդային Ռուսասատանի և Խորհրդային Հայաստանի իշխանությունների կողմից 1920-ական թվականների սկզբին իրականացրած հակակրոնական քաղաքականությունը։ Մասնավորապես, եկեղեցուն պատկանող գույքի բռնագրավման, եկեղեցական հաստատությունների փակման և ՀԱԵ-ին տնտեսապես սնանկացնելու առաջին քայլերը։
Հայտնի է, թե քաղաքական ինչ ատելություն ունեին եկեղեցու և նրա սպասավորների նկատմամբ Խորհրդային իշխանության առաջնորդ՝ Լենինը ու նրա զինակիցները։ Ատելության պատճառն այն էր, որ բոլշևիկները հանձինս եկեղեցու տեսնում էին իրենց գաղափարական գլխավոր հակառակորդին։ Այդ իսկ պատճառով, իշխանության գալու հենց առաջին իսկ օրերից Խորհրդային Ռուսաստանի իշխանությունները կատաղի պայքար սկսեցին Ռուս ուղղափառ եկեղեցու դեմ։ Այդ քաղաքականությունը կրկնօրինակվեց նաև Խորհրդային Հայաստանում։
Հետազոտության ժամանակագրությունը ընդգրկում է 1920-ական թվականների առաջին կեսը։ Այս տարիները նշանակալի էին, քանզի դրանք եկեղեցու համար ամենադառն ու բարդ շրջաններից էին. իշխանության և եկեղեցու փոխհարաբերությունների պատմության մեջ ամենաառճակատված ժամանակահատվածներից մեկը։ Հենց այդ տարիներն էին որոշվում խորհրդային իշխանության և եկեղեցու փոխհարաբերությունների նոր «մոդելը», որը գոյատևելու էր տասնամյակներ։
Հոդվածը ներկայացնում է Խորհրդային Ռուսասատանի և Խորհրդային Հայաստանի իշխանությունների կողմից 1920-ական թվականների սկզբին իրականացրած հակակրոնական քաղաքականությունը։ Մասնավորապես, եկեղեցուն պատկանող գույքի բռնագրավման, եկեղեցական հաստատությունների փակման և ՀԱԵ-ին տնտեսապես սնանկացնելու առաջին քայլերը։
Հայտնի է, թե քաղաքական ինչ ատելություն ունեին եկեղեցու և նրա սպասավորների նկատմամբ Խորհրդային իշխանության առաջնորդ՝ Լենինը ու նրա զինակիցները։ Ատելության պատճառն այն էր, որ բոլշևիկները հանձինս եկեղեցու տեսնում էին իրենց գաղափարական գլխավոր հակառակորդին։ Այդ իսկ պատճառով, իշխանության գալու հենց առաջին իսկ օրերից Խորհրդային Ռուսաստանի իշխանությունները կատաղի պայքար սկսեցին Ռուս ուղղափառ եկեղեցու դեմ։ Այդ քաղաքականությունը կրկնօրինակվեց նաև Խորհրդային Հայաստանում։
Հետազոտության ժամանակագրությունը ընդգրկում է 1920-ական թվականների առաջին կեսը։ Այս տարիները նշանակալի էին, քանզի դրանք եկեղեցու համար ամենադառն ու բարդ շրջաններից էին. իշխանության և եկեղեցու փոխհարաբերությունների պատմության մեջ ամենաառճակատված ժամանակահատվածներից մեկը։ Հենց այդ տարիներն էին որոշվում խորհրդային իշխանության և եկեղեցու փոխհարաբերությունների նոր «մոդելը», որը գոյատևելու էր տասնամյակներ։
Հոդվածը ներկայացնում է Խորհրդային Ռուսասատանի և Խորհրդային Հայաստանի իշխանությունների կողմից 1920-ական թվականների սկզբին իրականացրած հակակրոնական քաղաքականությունը։ Մասնավորապես, եկեղեցուն պատկանող գույքի բռնագրավման, եկեղեցական հաստատությունների փակման և ՀԱԵ-ին տնտեսապես սնանկացնելու առաջին քայլերը։
Հայտնի է, թե քաղաքական ինչ ատելություն ունեին եկեղեցու և նրա սպասավորների նկատմամբ Խորհրդային իշխանության առաջնորդ՝ Լենինը ու նրա զինակիցները։ Ատելության պատճառն այն էր, որ բոլշևիկները հանձինս եկեղեցու տեսնում էին իրենց գաղափարական գլխավոր հակառակորդին։ Այդ իսկ պատճառով, իշխանության գալու հենց առաջին իսկ օրերից Խորհրդային Ռուսաստանի իշխանությունները կատաղի պայքար սկսեցին Ռուս ուղղափառ եկեղեցու դեմ։ Այդ քաղաքականությունը կրկնօրինակվեց նաև Խորհրդային Հայաստանում։
Հետազոտության ժամանակագրությունը ընդգրկում է 1920-ական թվականների առաջին կեսը։ Այս տարիները նշանակալի էին, քանզի դրանք եկեղեցու համար ամենադառն ու բարդ շրջաններից էին. իշխանության և եկեղեցու փոխհարաբերությունների պատմության մեջ ամենաառճակատված ժամանակահատվածներից մեկը։ Հենց այդ տարիներն էին որոշվում խորհրդային իշխանության և եկեղեցու փոխհարաբերությունների նոր «մոդելը», որը գոյատևելու էր տասնամյակներ։
References
Vaveragrer hay ekeghecow patmowt'yan /Documents on the History of the Armenian Church/ (1996), Book B: Catholicos of All Armenians Khoren I Muradbekyan (His Spiritual Activity, 1901–1938), comp. S. Behbutyan, Yerevan, Yerevan University Press.
Hakobyan A. (2014), HSSH 1921 t. nerk’aghak’akan kyanqi patmut’yan himnaharcerë hay patmagroghut’yan mej /Fundamental Issues of the History of Domestic Politics in Soviet Armenia in 1921 in Armenian Historiography/, Yerevan, “Haykarli”.
HSKKh Dekretneri yev Hramanneri Zhoghovatsu /Collection of Decrees and Orders of the Armenian SSR/ (1921), Part I (November 29, 1920 – February 18, 1921, Ejmiatsin.
Stepanyants S. (1994), Hay Arak’elakan Ekeghetsin Stalinian Brnpatutyan Orogh /The Armenian Apostolic Church under Stalin’s Dictatorship/, Yerevan, “Apollon”.
Dekrety Sovetskoy vlasti /Decrees of the Soviet Government/. Vol. 1. / Institute of Marxism–Leninism under the CPSU Central Committee; Institute of the History of the USSR, Academy of Sciences of the USSR. — Moscow: Politizdat, 1957. pp. 17, 39, 211, 237, 247.
Dirivyankina M. (2023), Bolsheviki i Russkaya Pravoslavnaya Tserkov’ v Nachale 1920-kh gg.: Printsipy Vzaimootnosheniy /The Bolsheviks and the Russian Orthodox Church in the Early 1920s: Principles of Relations/, “Khrizostom: Naučno-Prosvetitelskiy Zhurnal Ekaterinodarskoy Dukhovnoy Seminariji”, No. 3 (7), pp. 59-67.
Kashevarov A. (1995), Gosudarstvo i Tserkov’: Iz Istorii Vzaimootnosheniy Sovetskoy Vlasti i Russkoy Pravoslavnoy Tserkvi, 1917–1945 gg. /State and Church: From the History of Relations between Soviet Power and the Russian Orthodox Church, 1917–1945/, St. Petersburg, “Saint Petersburg State Technological Institute”.
Lenin V. (1967), Polnoye Sobranie Sochineniy /Complete Works, Vol. 17/, Moscow, “Politicheskaya Literatura”.
Sobranie Uzakoneniy i Rasporyazheniy Raboche-Krest’yanskogo Pravitel’stva (Collection of Laws and Orders of the Workers’ and Peasants’ Government) (1918), Moscow, “Gosizdat”, No. 18, pp. 272–273.
NAA, f. 116, inv. 3, d. 4, l. 45
NAA, f. 57, inv. 2, d. 242, l. 11.
NAA, f. 1, inv. 2, d. 49, l. 10.
NAA, f. 1, inv. 2, d. 49, l. 67.
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 Armen Badalyan
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.
